Verhalen van Kunstenaars

De eerste twee weekenden van november staat Haarlem weer volop in het teken van beeldende kunst. Kunstlijn Haarlem biedt liefhebbers vier dagen de gelegenheid een kijkje te nemen in ateliers, galeries, musea en meer. We besteden aandacht aan drie deelnemende tekenaars.

Elisa Pesapane

ELISA PESAPANE studeerde aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag en Italiaanse letterkunde aan de Universiteit Leiden. Tijdens Kunstlijn Haarlem is haar werk te zien in Verwey Museum Haarlem, Groot Heiligland 47.

‘IK VERBEELD HET THEATER VAN HET MENSELIJK LEVEN’

“Mijn werk bestaat voornamelijk uit monumentaal tekenwerk en schilderijen op paneel die regelmatig onderdeel van installaties zijn. De menselijke figuur staat altijd centraal. Ik zoek steeds naar een kern die mensen door tijd en plaats verbindt. Die essentie vind ik in de menselijke expressie in het gezicht en het lichaam. Daarom hebben portretten ook een belangrijke rol in mijn werk. De omgeving is vaak ondergeschikt. Mijn tekenwerk is bijna altijd monochroom, het gaat vooral om de blik of de beweging van iemand. Daar kan ik zoveel mee vertellen. De manier bijvoorbeeld waarop iemand zijn handen gebruikt kan ontroerend zijn, angst inboezemen of je aan het lachen maken. Ik portretteer ook in opdracht. Een goed portret is moeilijk en tegelijk fascinerend om te maken. Je moet in één oogopslag een geschiedenis laten zien. Dat is ongelooflijk uitdagend. Als je iemand portretteert die je nooit eerder hebt gezien, moet je diegene goed observeren en aanvoelen. Met een kort gesprek probeer ik tot de kern te komen en verbeeld die essentie in mijn handschrift. Ik hou van de mens met al zijn eigenaardigheden. Niemand is perfect en we zijn allemaal verschillend, dat maakt onze soort juist leuk. Bij iedere persoon die voor mij poseert ontdek ik andere elementen waarmee ik iets persoonlijks kan vertellen.”

KLASSIEKE OUDHEID ALS INSPIRATIEBRON

“Mijn tekeningen worden vaak getypeerd als tragikomedies, maar dan geschreven met beelden in plaats van woorden. Mijn werk is verhalend en literair, en verbeeldt het theater van het menselijk leven. Het gaat over geboorte, dood, vreugde, schaamte, mislukking, hoop, wanhoop, geluk en ongeluk. Die tegenstellingen vind ik interessant. Ik hou van kunstwerken die tijd en plaats overstijgen en de tand des tijds hebben doorstaan. Sommigen dienen als voorbeeld, ze inspireren me. Ik kijk niet alleen naar tekeningen, maar ook naar beeldhouwwerken, prenten en schilderijen. De klassieke oudheid, de renaissance, de middeleeuwen en kunst uit de jaren dertig boeien mij. Mythologie is ook een inspiratiebron. In mijn huidige tentoonstelling ODYSSEUS en de verdronkenen en de geredden in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden staat de figuur Odysseus centraal. Ik heb er een boek bij geschreven, een mythologisch sprookje. Odysseus onderneemt samen met zijn broertje een gevaarlijke tocht op zoek naar de verloren mensheid. De expositie bestaat uit tekenwerk, literatuur en Etruskisch erfgoed. Ik ben half-Italiaans en deels in Italië opgegroeid. De klassieke oudheid zit in mijn DNA. Het maakt in Italië niet uit of je hoog of laag opgeleid bent, iedereen verwijst naar de klassieke wereld.”

HAARLEMMERS STAAN MODEL

“Tijdens de Kunstlijn hangt mijn werk in Verwey Museum Haarlem. De tentoonstelling heeft als titel Haarlemsche salon, Haarlemmers in het werk van Elisa Pesapane. Een kunstenaar gebruikt vaak personen uit zijn of haar omgeving als model. Ook ik cast mensen voor mijn werk. Zowel in opdracht als in vrij werk zijn er allerlei Haarlemmers mijn werk binnengewandeld. In het Verwey Museum breng ik verschillende portretten uit mijn oeuvre bij elkaar waarin Haarlemmers figureren. Ik denk dat er voor de lokale toeschouwers veel bekende gezichten tussen zitten. Ik maak een paar nieuwe portretten, waaronder een Haarlemmer uit het verleden, een persoon uit het heden en eentje van Kees Verwey als collega portrettist. Het wordt een hedendaagse variant op de vaste expositie Allemaal Haarlemmers in het museum.”

Patrick Deen

PATRICK DEEN studeerde aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Tijdens Kunstlijn Haarlem is zijn werk te  zien in Atelier Stichting Muijs Boedijn, Frankestraat 47.

‘In essentie ben ik een tekenaar’

“Na wat omzwervingen in fotografie, schilderkunst en ruimtelijk werk spits ik me nu volledig toe op tekenen. Ik maak grote en kleine houtskooltekeningen. Mijn werk is figuratief, in veel gevallen realistisch en neigt naar abstract realisme. Mijn handschrift en materiaaluitdrukking zijn een belangrijk onderdeel van het tekenwerk. De sfeer is veelal nostalgisch. Ik vind het interessant om  ua onderwerp niet te direct te zijn en werk graag metaforisch. De objecten die ik neerzet kunnen een bepaalde sfeer oproepen die voor mij een metafoor is voor iets anders. Het is niet echt van belang dat de toeschouwer dit oppikt. Al geef ik vaak wel een hint in de titel van het werk. Mijn tekenwerk oogt voor veel mensen erg precies. Ik heb een keer een serie gemaakt waarvan toeschouwers in eerste instantie dachten dat het foto’s waren. Voor mij was dat een signaal dat ik te dicht op de realiteit zat. Ik ben nog steeds op zoek naar de juiste balans tussen hetgeen wat meer naar de achtergrond mag en de details waar ik de aandacht van de kijker op wil vestigen. Houtskool is een heerlijk materiaal. Ik kan er schilderachtig mee werken, maar er ook strakke lijnen en textuur mee aanbrengen. Het heeft zoveel uitdrukkingskracht. Op het moment richt ik me met name op licht en tonaliteit.”  

FOTOBOEKEN VAN OVERLEDEN GROOTOUDERS

Qua inspiratie zoek ik het dicht bij huis. Ik werk graag op basis van objecten uit mijn directe omgeving of ‘found footage’, maar dan wel uit mijn eigen leven. Soms start een tekening bijvoorbeeld met een intrigerend beeld, gevonden in een fotoalbum van mijn overleden grootouders. Wie zijn al deze mensen? Ze zijn even vreemd voor mij als mensen op het internet, maar interessanter om wat mee te doen. Daarnaast is mijn eigen leven net zo saai of interessant als dat van ieder ander en ook geschikt als referentiemateriaal. Ik haal inspiratie letterlijk uit mijn eigen archief. Als ik enthousiast raak van andermans werk, probeer ik daar een eigen versie van te maken. Niet lang geleden was ik op een kunstbeurs. Bij verschillende kunstenaars herkende ik hun referentiemateriaal, zoals het werk van Ed van der Elske. Ondanks dat ze een extra laag hebben toegevoegd is het nog steeds herkenbaar. Het was hetzelfde materiaal wat ik ook tegenkwam op het web en als inspirerend bewaarde. Ik besloot voortaan weg te blijven van het internet. Eerlijk gezegd ben ik het hele digitale gebeuren een beetje zat.”

FILMISCHE BEELDEN

De menselijke figuur is een mooi onderwerp om te gebruiken. De realiteit is voor mij genoeg als inspiratiebron. In mijn tekenwerk heb ik de neiging om filmische beelden neer te zetten. Als ik een object teken, vragen toeschouwers zich eerder af wat mij heeft bewogen om dat te verbeelden. Bij het zien van menselijke figuren fantaseren kijkers er al snel een heel verhaal bij. Als ik mensfiguren gebruik of elementen van mensen, dan worden het bijna filmstills van een film die niet bestaat. De beelden roepen bij iedereen allerlei associaties op.

Margreet Bouman

MARGREET BOUMAN volgde de Academie voor Beeldende Vorming (voorheen MO-B tekenen) in Amsterdam. Tijdens de Kunstlijn is haar werk te zien in haar atelier, Gedempte Voldersgracht 22.

‘Een portret van mij is een portret van iedereen’

“Ik gebruik altijd mezelf in mijn werk, maar niet als zelfportret. Ik benut mijn kop om de aanwezigheid van de mens in de wereld aan te geven. Die kop is een soort kantelpunt, een ijkpunt. Mijn werk gaat in essentie over een aantal filosofische en psychologische thema’s. Het gaat over de spanning tussen het allergrootste wat er is, het heelal, en het allerkleinste, de delen waaruit alles is opgebouwd. De kop en vaak de ogen zijn de verbinding tussen de binnen- en buitenwereld. Eerst tekende ik nog het hele lichaam, maar ik ben uiteindelijk ingezoomd op de kop. Dat is voor mij de plek waar alles zich afspeelt en waar het denken plaatsvindt.” “Mijn gezicht is een terugkerend sjabloon. Ik had bij wijze van spreken ook de buurman kunnen nemen, maar ik ben het zelf geworden. Al die koppen lijken op mij, maar gelijkenis is niet belangrijk. Het gaat er mij om dat de uitdrukking van het werk goed is. Als ik een werk afkeur komt dat vaak doordat de samenhang tussen voor- en achtergrond niet voldoende tot expressie komt. Soms zeggen mensen: laat die Bouman eens ophouden met die kop, maar het gaat niet over mij persoonlijk. Ik gebruik mezelf terwijl het over ons allemaal gaat. Een portret van mij is een portret van iedereen.”  

AFGEDEKTE SPIEGELS

“Eén periode na mijn fietsongeluk ging mijn werk wel over mijzelf. Op weg naar huis na een avond lesgeven aan de Rietveld Acdemie kwam ik met mijn fietswiel in de tramrails terecht. Ik ging onderuit en viel op mijn gezicht. Mijn vriend heeft thuis alle spiegels afgedekt, ik kon het niet aan om naar mijn beschadigde gezicht te kijken. Er zijn wel foto’s gemaakt en die heb ik later gebruikt voor de serie Hurt Heads. De werken gingen over mijn gevoelens van onmacht, eenzaamheid en pijn.” “Sinds mijn twintigste ben ik erg geïnteresseerd in het werk van Sigmund Freud. Hij heeft het in zijn boeken over het collectieve onderbewustzijn. Hij beweert dat er iets groters is dan alleen je eigen denken en dat er een verbinding is tussen alles en iedereen. Zijn ideeën spelen tijdens het creëren altijd ergens op de achtergrond bij mij. In een werk maak je een besluit op basis van wat je denkt, voelt of vermoedt en dat wordt gestuurd door een idee. Het onderbewuste is mijn interessegebied. Veel van wat ik maak heeft daarmee te maken. Dat gebeurt weliswaar intuïtief en niet beredeneerd.”

OVERGESTAPT OP COLLAGES

In de loop der jaren ben ik steeds meer gaan tekenen en minder gaan schilderen. Op een gegeven moment kreeg ik het gevoel dat wat ik wilde verbeelden meer een afbeelding werd van mijn gedachten dan een verbeelding van mijn gedachten. Ik ben gestopt met het maken van grote schilderijen en overgestapt op collages met meerdere lagen. Dat doe ik nog steeds. Ik plak drie tot vijf lagen over elkaar heen, waarbij de onderste laag het verste weg is. Dat kan een element uit een andere cultuur, een labyrint of structuur zijn. Dan komt er een middenlaag en uiteindelijk de kop erbovenop. Die maakt de verbinding tussen alle lagen naar de buitenwereld toe, naar degene die ernaar kijkt.”

Tekst: Meta van der Meijden Fotografie: Christhilde Klein

Dit artikel is ook gepubliceerd in HRLM Stadsglossy nummer 105